Hoe verloopt een spermogram?

Het spermogram is vaak een van de eerste onderzoeken die wordt voorgeschreven wanneer een kinderwens lang op zich laat wachten. Toch is het nog steeds onbekend, soms een bron van angst, terwijl het een sperma-analyse is om de mannelijke vruchtbaarheid te onderzoeken. Dit onderzoek geeft concrete informatie over de hoeveelheid zaadcellen, hun vermogen om zich te bewegen, hun vorm en de algehele kwaliteit van het ejaculaat. Het stelt op zichzelf geen definitieve diagnose, maar het is wel zeer nuttig voor het verdere verloop van het vruchtbaarheidsonderzoek.

Het spermogram is een essentieel medisch onderzoek om de mannelijke vruchtbaarheid te beoordelen. Het maakt het mogelijk om verschillende parameters van het sperma te analyseren om eventuele afwijkingen te identificeren.

Het spermogram is een biologisch onderzoek dat verschillende parameters van het sperma bestudeert na verzameling in het laboratorium. In de praktijk evalueert deze sperma-analyse met name de concentratie van zaadcellen, hun beweeglijkheid, hun morfologie, het spermavolume en, afhankelijk van het geval, hun vitaliteit. Het vormt de basis van het onderzoek naar de mannelijke kant in een conceptieplan.

Een spermogram wordt gewoonlijk aangevraagd bij conceptieproblemen, maar ook na bepaalde genitale infecties, een testikeloperatie, een varicokèle of een potentieel toxische behandeling voor de voortplantingsorganen. Het nut ervan is om de kwaliteit van het ejaculaat objectief te maken, voorbij subjectieve indrukken.

Bij een conceptieplan wordt het spermogram vaak voorgesteld na 12 maanden regelmatige (2 tot 3 keer per week) en onbeschermde pogingen, zonder zwangerschap vóór 35 jaar, of eerder in aanwezigheid van bekende risicofactoren of als de partner 35 jaar of ouder is. Het kan ook eerder worden aangevraagd wanneer mannelijke antecedenten wijzen op een spermastoring.

Voordat een spermogram wordt uitgevoerd, moeten bepaalde voorwaarden in acht worden genomen om de betrouwbaarheid van de resultaten te waarborgen. Deze aanbevelingen maken een nauwkeurige analyse van de spermakwaliteit mogelijk.

Voorafgaand aan een spermogram adviseert het laboratorium meestal een periode van seksuele onthouding van enkele dagen, meestal tussen de 2 en 7 dagen, afhankelijk van de protocollen. Deze stap is belangrijk, omdat deze direct invloed heeft op verschillende parameters van de spermogramresultaten, met name het volume en de concentratie. Het is ook raadzaam om elke recente koorts te melden, omdat dit de spermakwaliteit tijdelijk gedurende meerdere weken kan beïnvloeden.

De afname gebeurt gewoonlijk door masturbatie in een steriel potje, meestal in het laboratorium. Het doel is om het hele ejaculaat op te vangen, omdat de eerste fractie bijzonder rijk is aan zaadcellen. Met andere woorden, de technische kwaliteit van de afname is van groot belang voor de interpretatie van het spermogram.

Na de afname wordt het monster vloeibaar gemaakt en vervolgens geanalyseerd volgens een gestandaardiseerde methodologie. Het laboratorium meet de macroscopische en microscopische parameters en stelt vervolgens de resultaten van het spermogram vast. Afhankelijk van de situatie kan deze sperma-analyse worden aangevuld (spermocultuur), een test (fragmentatie van sperma-DNA) of andere gespecialiseerde onderzoeken, vooral als een afwijking van het spermogram wordt opgemerkt.

Het spermogram is gebaseerd op de analyse van verschillende belangrijke parameters om de kwaliteit van het sperma te beoordelen. Elk van deze parameters geeft waardevolle informatie over de mannelijke vruchtbaarheid.

De concentratie van zaadcellen komt overeen met het aantal zaadcellen per milliliter sperma. Dit is een belangrijke parameter van het spermogram, maar moet worden geïnterpreteerd met het totale volume van het ejaculaat. Een verlaagd aantal kan duiden op oligospermie, een term die wordt gebruikt wanneer het aantal zaadcellen lager is dan een concentratie van 15 miljoen zaadcellen/mL.

De beweeglijkheid van zaadcellen geeft informatie over hun vermogen om zich in de vrouwelijke geslachtsorganen naar de eicel te verplaatsen. Onvoldoende beweeglijkheid kan duiden op asthenospermie (progressieve beweeglijkheid < 32%).

De morfologie van zaadcellen bestudeert het percentage vormen die als normaal worden beschouwd volgens gestandaardiseerde criteria. Een te laag percentage kan overeenkomen met teratospermie (< 4% normale vormen). Deze parameter is delicaat, omdat de evaluatie ervan een goede standaardisatie vereist en kan variëren tussen laboratoria.

Het spermavolume en de vitaliteit vullen de analyse aan. Een te laag volume kan wijzen op een stoornis van de emissie of van de bijkomende klieren, terwijl een lage vitaliteit een indicatie is. Deze gegevens verrijken de algemene interpretatie van een normaal of pathologisch spermogram (zie De referentiewaarden van de WHO).

De interpretatie van een spermogram is gebaseerd op de vergelijking van de resultaten met vastgestelde referentiewaarden. Deze referentiepunten maken het mogelijk om de mannelijke vruchtbaarheid te beoordelen en eventuele afwijkingen te identificeren.

De referentiewaarden van de WHO helpen om het resultaat van een patiënt te plaatsen ten opzichte van een populatie mannen die binnen een bepaalde termijn (< 1 jaar) zwanger zijn geworden. Ze zijn zeer nuttig, maar een normaal spermogram is geen garantie voor absolute vruchtbaarheid, noch betekent een verlaagd resultaat dat conceptie onmogelijk is. De interpretatie moet rekening houden met de context van het stel.

Deze referentiepunten zijn drempelwaarden afkomstig van WHO-gegevens en dienen als leidraad voor de interpretatie, zonder de volledige klinische analyse te vervangen.

Veelvoorkomende afwijkingen zijn oligospermie voor een verlaagde concentratie, asthenospermie voor een verlaagde beweeglijkheid, teratospermie voor een morfologische afwijking, of azoospermie wanneer er geen zaadcellen worden gevonden. Een afwijking van het spermogram kan geïsoleerd zijn of gepaard gaan met meerdere andere. Daarom moet het verslag globaal worden gelezen.

Nee, een abnormaal spermogram betekent niet automatisch mannelijke onvruchtbaarheid. Ten eerste omdat de spermatogenese meerdere weken duurt en een infectie, aanzienlijke stress of blootstelling aan hitte de parameters tijdelijk kan beïnvloeden. Ten tweede omdat de vruchtbaarheid ook afhankelijk is van vrouwelijke factoren en de timing van geslachtsgemeenschap. Daarom wordt vaak later een tweede spermogram aangevraagd om het waargenomen profiel te bevestigen.

Het is mogelijk om bepaalde factoren te beïnvloeden om de spermakwaliteit te verbeteren. Omgeving en levensstijl spelen een sleutelrol in de mannelijke vruchtbaarheid.