PCOS, hoe hormonale acne te behandelen

Hormonale acne is een van de meest voorkomende symptomen van het polycysteus ovariumsyndroom (PCOS). Meer dan alleen een esthetisch probleem kan het een aanzienlijke impact hebben op de levenskwaliteit, het zelfbeeld en de mentale gezondheid van patiënten. Deze vorm van acne is voornamelijk het gevolg van een hormonale disbalans, met name een overmatige productie van androgenen, wat de talgproductie stimuleert en huidontstekingen bevordert. De hoge prevalentie van acne bij vrouwen met PCOS, in combinatie met de psychologische, sociale en soms financiële gevolgen, gerelateerd aan de zoektocht naar effectieve behandelingen, onderstreept de noodzaak van een gepaste aanpak.

Hyperandrogenisme, geassocieerd met PCOS, speelt een belangrijke rol bij de ontwikkeling van hormonale acne.

Volgens de criteria van het National Institute of Health voor de evaluatie van hyperandrogenisme, heeft meer dan 75% van de vrouwen met PCOS last van hormonale acne. Meer dan een simpele huidmanifestatie, kan deze acne de levenskwaliteit aanzienlijk aantasten, door het zelfbeeld en de psychologische gezondheid te beïnvloeden.

In ernstige vormen manifesteert het zich door de verschijning van erythemateuze cysten (rode en gezwollen laesies) of mee-eters (zwarte puntjes), die het gladde en homogene uiterlijk van de huid vervangen door pijnlijke en zichtbare onvolkomenheden. Zonder passende behandeling kunnen deze laesies permanente littekens achterlaten, die de huid en soms de ervaringen van patiënten duurzaam markeren.

Bij vrouwen worden androgenen, mannelijke geslachtshormonen waaronder testosteron, voornamelijk geproduceerd door de eierstokken, bijnieren en in de weefsels via perifere omzetting. De productie ervan is verhoogd bij vrouwen met PCOS. Deze androgenen werken in op receptoren in de huid, met name ter hoogte van de talgklieren. Deze, gevoelig voor testosteron, zien hun activiteit gestimuleerd: ze bevorderen de proliferatie van folliculaire cellen, verhogen de talgproductie en veranderen de cellulaire vernieuwing van de huid.

Bovendien bevatten deze klieren enzymen die inactieve hormonale voorlopers, zoals dehydroepiandrosteron (DHEA) en androstenedion, kunnen omzetten in actieve androgenen zoals testosteron en dihydrotestosteron (DHT), waardoor hun effect op de talgklieren wordt versterkt. Deze overmatige talgproductie verstopt de poriën, bevordert bacteriële proliferatie en leidt tot de vorming van ontstekingsmee-eters die acne veroorzaken.

De behandeling van acne gerelateerd aan PCOS berust op een holistische benadering, die de verbetering van de levensstijl en de regulering van hormonale stoornissen, met name hyperandrogenisme, combineert.

Een dieet met een lage glycemische index, rijk aan vezels, antioxidanten en essentiële vetzuren kan helpen ontstekingen te verminderen en de hormonale productie te stabiliseren. Een gevarieerd, evenwichtig dieet, met de nadruk op onbewerkte en biologische producten, past in een mediterraan model dat overeenkomt met de aanbevelingen van het Nationaal Programma Voeding en Gezondheid (PNNS).

Bovendien heeft suppletie met vitamine D3, myo-inositol en foliumzuur effectief bewezen in het verminderen van acne bij vrouwen met PCOS, al na acht weken, met een vermindering van 69% van de ontstekingslaesies en 63% van de niet-ontstekingslaesies. Deze synergie van actieve stoffen, verrijkt met omega-3, helpt ook bij het reguleren van hyperandrogenisme door de basale LH-spiegel te verlagen, de LH/FSH-ratio die kenmerkend is voor PCOS te verbeteren, en de testosteronspiegel te verlagen.

Tot slot, een gezonde levensstijl: stoppen met roken, matig alcoholgebruik, regelmatige fysieke activiteit van matige intensiteit, in theorie minimaal 150 minuten per week (wandelen, fietsen…) en gewichtscontrole helpt hyperandrogenisme en de symptomen ervan te verminderen. Gerichte ondersteuning om stress, angst of slaapstoornissen beter te beheersen, kan ook het algehele evenwicht van het lichaam ondersteunen.

Bij PCOS is acne vaak gerelateerd aan een teveel aan androgenen: verschillende medische behandelingen kunnen dan helpen om deze hormonale oorzaak te reguleren en de conditie van de huid duurzaam te verbeteren.

Onder de medische opties zijn gecombineerde oestrogeen-progestageen orale anticonceptiva (COP) de eerstelijns farmacologische behandeling. Deze pillen, die oestrogenen en progestagenen combineren, worden veel voorgeschreven om onregelmatige menstruatiecycli te reguleren en de effecten van overtollige androgenen te verminderen. Er is geen specifieke bereiding die superieur is bij patiënten met PCOS, maar het gebruik van laaggedoseerde oestrogeenformuleringen, vaak natuurlijk, wordt geprefereerd om bijwerkingen en metabole risico's te beperken.

Het werkingsmechanisme van gecombineerde anticonceptiva berust op twee hoofdeffecten. Enerzijds stimuleert de oestrogene component de hepatische productie van geslachtshormoonbindend globuline (SHBG), wat de hoeveelheid vrij testosteron vermindert, verantwoordelijk voor huidmanifestaties. Anderzijds remt de progestagene component de afgifte van gonadotrofine-afgevend hormoon (GnRH), wat leidt tot een daling van de LH-waarden, een sleutelfactor in de ovariële androgeenproductie. Deze gecombineerde effecten helpen acne te verminderen en tegelijkertijd de menstruatieregelmaat te herstellen.

Wanneer oestroprogestatieve anticonceptie hyperandrogenisme en acne niet effectief onder controle krijgt, kan een anti-androgene behandeling overwogen worden. Spironolacton, een synthetisch derivaat van progesteron, vormt een interessant alternatief dankzij de effectiviteit en tolerantie. Het werkt door competitief de receptoren van testosteron en DHT te blokkeren, terwijl het ook een sleutelenzym in hun synthese remt en de SHBG verhoogt. Dit dubbele mechanisme vermindert de productie en werking van androgene hormonen, waardoor acne afneemt.

Cyproteronacetaat, vaak gecombineerd met een oestrogeen zoals ethinylestradiol, kan ook de androgene remming versterken bij falen of intolerantie voor de gecombineerde pil.

Echter, strikte medische controle is essentieel bij het gebruik van spironolacton, om bijwerkingen zoals hypotensie of flauwvallen te voorkomen. Wat cyproteronacetaat betreft, is het gebruik ervan in doses van ≥ 10 mg afgeraden vanwege het verhoogde risico op meningeoom. Het gebruik ervan wordt niet aanbevolen als eerstelijnsbehandeling, vanwege het tromboserisico, maar blijft een optie onder toezicht voor resistente acne.

De lokale behandeling van acne berust vaak op middelen zoals retinoïden (tretinoïne, adapaleen, trifaroteen) of benzoylperoxide, soms aangevuld met azelaïnezuur. Deze behandelingen werken door ontstekingen te verminderen en de celvernieuwing te reguleren. Om de vaak voorkomende huidirritaties aan het begin van de behandeling te beperken, wordt geadviseerd de toepassingen te spreiden, bijvoorbeeld één keer per twee of drie dagen, en een hydraterende crème te gebruiken. Het regelmatig aanbrengen van een hydraterende crème die geschikt is voor de acnegevoelige huid helpt de huidbarrière te behouden en droogheid en schilfering (verlies van kleine huidlagen) gerelateerd aan de behandeling te verminderen.

Lokale antibiotica worden over het algemeen afgeraden, tenzij om een orale antibioticakuur uit te stellen of te vermijden. Laatstgenoemde berust voornamelijk op cycline, zoals doxycycline of lymecycline, gebruikt in combinatie met een lokale behandeling. Cycline moet echter worden vermeden bij aanzienlijke blootstelling aan de zon, vanwege het risico op fotosensibilisatie, en bij zwangere vrouwen of vrouwen die zwanger willen worden.

Tot slot, bij ernstige vormen van acne kan een behandeling met orale isotretinoïne worden overwogen, hetzij na het mislukken van de combinatie orale antibiotica en lokale behandeling, hetzij als eerstelijnsbehandeling bij een hoog risico op littekens. Dit medicijn, effectief maar potentieel gevaarlijk, vereist strikte controle vanwege de teratogene en psychiatrische effecten. Het voorschrift gaat gepaard met een rigoureus protocol, inclusief de garantie van effectieve anticonceptie bij de patiënte, de afwezigheid van zwangerschap en de afgifte van een volgkaart.

Dit artikel is alleen ter informatie en vervangt geen consult of advies van uw arts. Raadpleeg een zorgprofessional voordat u begint met het nemen van een voedingssupplement.

• Dossier Polycysteus ovariumsyndroom (PCOS). INSERM, september 2024
• Kamangar F, Shinkai K. Acne in the adult female patient: a practical approach. Int J Dermatol. 2012 Oct;51(10):1162-74.
• Nguyen S, Nguyen ML, Roberts WS, Wu M, Smith B, Rahaman T, Nguyen H. The Efficacy of Metformin as a Therapeutic Agent in the Treatment of Acne Vulgaris: A Systematic Review. Cureus. 2024 Mar 15;16(3):e56246.
• Tehrani, F. R., Behboudi-Gandevani, S., Yarandi, R. B., Naz, M. S. G. & Carmina, E. (2020). Prevalence of acne vulgaris among women with polycystic ovary syndrome: a systemic review and meta-analysis. Gynecological Endocrinology.
• Hugon‑Rodin, J. (26 juni 2025). Het polycysteus ovariumsyndroom volgens de laatste internationale aanbevelingen. Vidal.
• International Evidence-based Guideline for the assessment and management of polycystic ovary syndrome 2023
• Ezhil A. et al. "Efficacy and Safety of Tracnil™ Administration in Patients with Dermatological Manifestations of PCOS: An Open-Label Single-Arm Study", Dermatology Research and Practice, vol. 2020, Article ID 7019126, 10 pagina's, 2020
• Nadjarzadeh A. et al. The effect of omega-3 supplementation on androgen profile and menstrual status in women with polycystic ovary syndrome: a randomized clinical trial. Iran J Reprod Med. 2013;11:665–672
• VIDAL. (12 juni 2024). Aanbevelingen Acne