De sleutelrol van Omega-3 bij de aanpak van PCOS

Omega 3-vetzuren zijn lipiden, een familie van vetverbindingen die essentieel zijn voor een goede werking van het lichaam. Tot de lipiden behoren steroïden, fosfolipiden, carotenoïden, triglyceriden en vetzuren, die diverse structurele, hormonale of energetische functies vervullen.  

Omega 3-vetzuren zijn een categorie vetzuren die zelf onderverdeeld zijn op basis van hun chemische structuur: verzadigde vetzuren (zonder dubbele binding), enkelvoudig onverzadigde vetzuren (één dubbele binding) en meervoudig onverzadigde vetzuren (meerdere dubbele bindingen), waarvan de laatste bekend staan om hun gunstige effecten op de gezondheid.

Omega 3-vetzuren zijn meervoudig onverzadigde vetzuren, gekenmerkt door een eerste dubbele binding op het derde koolstofatoom van hun keten. Ter vergelijking: deze binding verschijnt op het zesde atoom voor omega 6 en op het negende voor omega 9.

Er zijn drie hoofdvormen van omega 3-vetzuren: alfa-linoleenzuur (ALA), essentieel omdat het niet door het lichaam wordt gesynthetiseerd, en zijn derivaten eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA). ALA kan in het lichaam worden omgezet in EPA en vervolgens in DHA via een reeks complexe reacties. Deze omzetting is echter gering (minder dan 2%) en varieert per individu.

Omega 3-vetzuren zijn in verschillende concentraties aanwezig in onze voeding. Plantaardige bronnen, zoals noten of koolzaad- en lijnzaadolie, leveren voornamelijk ALA. Vette vis, zoals zalm, makreel, haring, sardine of ansjovis, levert daarentegen direct EPA en DHA.

Onze inname van omega 3-vetzuren is laag. Volgens Anses heeft tussen 50 en 75% van de vrouwen een onvoldoende inname van DHA, en meer dan 75% van ALA en EPA. Een supplement kan daarom nuttig zijn, gezien de fundamentele rol van deze vetzuren voor een goede werking van het lichaam.

Omega 3-vetzuren vervullen verschillende essentiële functies in het lichaam. Ten eerste, op energetisch vlak, levert 1 gram 9 kcal, wat het een zeer geconcentreerde energiebron maakt. Ze spelen ook een belangrijke structurele rol door deel uit te maken van de samenstelling van celmembranen, waarvan ze de vloeibaarheid verbeteren, waardoor de uitwisseling tussen cellen wordt bevorderd.

Bovendien dragen omega 3-vetzuren functioneel bij als voorlopers van ontstekingsremmende mediatoren. Omega 3-vetzuren zijn onmisbaar voor een goede hersen- en oogfunctie: na vetweefsel zijn de hersenen het orgaan met de meeste lipiden. DHA, ook wel cervonzuur genoemd, maakt 20% uit van de vetzuren in de hersenen en 60% van die in de oogcellen.

Omega 3-vetzuren spelen ook een belangrijke rol in de hormonale regulatie, vooral bij vrouwen met PCOS.

Verschillende wetenschappelijke studies hebben de gunstige effecten van omega 3-vetzuren op diverse hormonale markers aangetoond. Een daling van de LH-spiegels, die vaak te hoog zijn bij PCOS, werd waargenomen, wat een meer regelmatige ovulatie kan bevorderen. Tegelijkertijd lijkt een verbetering van de FSH/LH-verhouding bij te dragen aan een betere regulatie van de menstruatiecyclus.

Omega 3-vetzuren dragen ook bij aan de vermindering van circulerend testosteron, een sleutelfactor bij het verminderen van bepaalde PCOS-symptomen zoals acne, haaruitval of hirsutisme. Ze bevorderen ook een stijging van SHBG, een transporteiwit dat de werking van vrije geslachtshormonen beperkt.

De regulerende effecten van omega 3-vetzuren op de hormonale balans kunnen een gunstige invloed hebben op de vruchtbaarheid. Door een betere regulatie van belangrijke hormonen die betrokken zijn bij de ovulatie te ondersteunen, dragen deze essentiële vetzuren bij aan regelmatigere menstruatiecycli. Dit kan bijzonder gunstig zijn bij PCOS, de belangrijkste oorzaak van onvruchtbaarheid bij jonge vrouwen, waar hormonale onevenwichtigheden vaak de eierstokfunctie verstoren.

Bovendien dragen omega 3-vetzuren bij aan de regulatie van stofwisselingsstoornissen die vaak gepaard gaan met dit syndroom, waarbij de laatstgenoemde bijdragen aan het in stand houden van hormonale onevenwichtigheden in een vicieuze cirkel.

Omega 3-vetzuren verbeteren de stofwisseling van lipiden door de LDL-spiegels te verlagen, het "slechte" cholesterol, en tegelijkertijd de HDL-spiegels te verhogen, die als het "goede" cholesterol worden beschouwd. Ze beperken ook de lipogenese, d.w.z. de vorming van nieuwe vetten uit suikers, en verminderen de opname van cholesterol in de darmen.

Bovendien bevorderen omega 3-vetzuren een verhoging van de plasmaconcentraties van adiponectine, een hormoon dat wordt afgescheiden door vetweefsel, essentieel voor de regulatie van de lipiden- en glucosestofwisseling. Het adiponectineniveau is vaak verlaagd bij mensen met overgewicht, obesitas, diabetes of PCOS, wat het belang van omega 3-vetzuren in deze context benadrukt.

Tot slot spelen omega 3-vetzuren een essentiële rol bij de verbetering van de insulinegevoeligheid. Gemiddeld hebben 50 tot 70% van de vrouwen met PCOS insulineresistentie, wat verstoringen van de glucosemetabolisme veroorzaakt en het risico op type 2 diabetes verhoogt.

Klinische studies tonen aan dat inname van omega 3-vetzuren leidt tot een significante vermindering van de nuchtere insulineconcentraties en een verbetering van de HOMA-IR-index, een erkende marker voor insulineresistentie. Door een efficiënter gebruik van glucose door het lichaam te bevorderen, dragen omega 3-vetzuren bij aan het herstel van een gunstige metabole balans, waardoor complicaties gerelateerd aan PCOS worden beperkt. Deze actie resulteert met name in een vermindering van de tailleomtrek en de Body Mass Index (BMI). Deze voedingsaanpak vormt zo een waardevolle aanvulling in de algehele behandeling van het syndroom, met voordelen voor de glucosemetabolisme en de cardiovasculaire gezondheid.

Dit artikel is uitsluitend informatief en vervangt geen consultatie of advies van uw arts.

• Uauy R et al. Essential fatty acids in visual and brain development. Lipids. 2001 Sep;36(9):885-95. doi: 10.1007/s11745-001-0798-1. PMID: 11724460.
• Advies van de ANSES betreffende de actualisering van de voedingsrichtlijnen van de PNNS voor zwangere vrouwen of vrouwen die borstvoeding geven, 2019
• Nadjarzadeh A. et al. The effect of omega-3 supplementation on androgen profile and menstrual status in women with polycystic ovary syndrome: a randomized clinical trial. Iran J Reprod Med. 2013;11:665–672
• Nadjarzadeh A. et al. Effect of Omega-3 supplementation on Visfatin, adiponectin, and anthropometric indices in women with polycystic ovarian syndrome. J Reprod Infertil 16, 212–220, 2015
• Melo V et al. Omega-3 supplementation in the treatment of polycystic ovary syndrome (PCOS) - a review of clinical trials and cohort. Endocr Regul. 2022 Feb 18;56(1):66-79
• Saini RK et al. Omega-3 Polyunsaturated Fatty Acids (PUFAs): Emerging Plant and Microbial Sources, Oxidative Stability, Bioavailability, and Health Benefits-A Review. Antioxidants (Basel). 2021 Oct 15;10(10):1627
• "PCOS en insuline: de gevaarlijke verbanden" donderdag 14 september 2023. Deel 1 PCOS: de schuld van insuline? Dr. Geoffroy Robin